گونه‌شناسی ذهنیت نقش‌آفرینان در تدوین سیاست‌های نخبه‌گزینی و نخبه‌پروری: پژوهشی مبتنی بر روش‌شناسی کیو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد مهندسی آینده‌پژوهی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22034/jipas.2020.250779.1109

چکیده

با توجه به اهمیت جایگاه نخبگان کشور در تحقق اهداف و چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران و به منظور ایجاد محیطی پویا برای فعال‌سازی و اثرگذاری مناسب نخبگان در تحولات کشور، «سند راهبردی کشور در امور نخبگان» تدوین شده است. با این حال سیاست‌گذاری در حوزه نخبگان، عرصه‌ای نوپا در کشور بوده و به منظور موفقیت هر چه بیشتر در این حوزه، نیازمند انجام ارزیابی‌های گوناگون در رابطه با نحوه تدوین این سیاست‌هاست. از سوی دیگر نگاشت ذهنیت افراد درگیر در تدوین سند راهبردی کشور در امور نخبگان، می‌تواند باعث شناخت انواع نگرش‌های مسئولین کشور در این رابطه و نیز مقایسه و ارزیابی هر یک از این گونه نگرش‌های موجود گردد. بدین منظور در این پروهش به کشف و استخراج ذهنیت‌های دست‌اندرکاران در فرایند تدوین سند و صاحب‌نظران این حوزه در دو محور نخبه‌گزینی و نخبه‌پروری و نیز تسهیل اجرایی‌سازی آن، پرداخته شده است. برای انجام این پژوهش و تحقق اهداف در نظر گرفته‌شده، از روش «کیو» استفاده شده است. مراحل اصلی در این روش شامل انتخاب موضوع پژوهش و تدوین فضای گفتمان (مصاحبه‌های انجام گرفته قبل از تدوین سند)، ارزیابی و جمع‌بندی محتویات فضای گفتمان (در دو بخش نخبه‌گزینی و نخبه‌پروری)، انتخاب نمونه‌ای از عبارات –نمونه کیو-، انتخاب مشارکت‌کنندگان (افرادی که قرار است ذهنیت‌های آنان شناسایی شود)، مرتب‌سازی و تحلیل داده‌های گردآوری شده با روش تحلیل عاملی و تفسیر عامل‌های استخراج شده، می‌باشد. در ادامه در مرحله تحلیل عاملیِ نتایج مصاحبه‌ها، شش گونه ذهنیتی در رابطه با بخش نخبه‌گزینی با عناوین «آرمان‌گرایان کارآفرین‌محور»، «آرمان‌گرایان منفعل و شعارمحور»، «آرمان‌گرایان منتقد»، «آرمان‌گرایان تحول‌خواه زمینه‌ساز تدریجی»، «واقع‌گرایان تحول‌خواه سیستمی دفعی» و «مجموعه‌گرایان واقع‌بین» و سه گونه ذهنیتی در رابطه با بخش نخبه‌پروری با عناوین «پرورش گلخانه‌ای تخصصی»، «پرورش باغچه‌ای عام» و «پرورش تلفیقی حمایت‌محور» استخراج گردید. در پایان به کمک ماتریس‌، مقایسه‌ای بین گروه‌های شناسایی‌شده صورت پذیرفت. در این ماتریس‌ها محورهای تمایز کلیدی گونه‌ها مشخص شده و وضعیت هر یک از گونه‌های ذهنیتی در رابطه با آن محورها مورد بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Typology of Actors' Mindset in Developing Elite-Selection and Elite-Training Policies: A Research Based on Q Methodology

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mahdi Zolfagharzadeh 1
  • Mahdi Didari 2
  • Maryam Hadavand 3
1 Assistant Professor, Public Administration Department, Faculty of Management, Tehran University, Tehran, Iran.
2 MA of Technology Management, Faculty of Management, Tehran University, Tehran, Iran.
3 MA of Future-Study Engineering, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Considering the importance of elites in achieving the goals and the National Vision of the Islamic Republic of Iran, and in order to create a dynamic environment for activating and influencing the elites in the country's developments, a “national strategic document on elite affairs” has been compiled. However, policy-making for elites is a new and growing area in Iran. Therefore, various assessments regarding how to formulate these policies are needed for succeed. On the other hand, mapping the actors’ mindset involved in compiling the country's strategic document in the affairs of the elites can identify the various attitudes of the policy-makers in this regard. As well, it helps to compare and evaluate each of these attitudes. For this purpose, in this research, the mindsets of stakeholders in the process of document preparation and experts in this field in the two areas of elite-selection elite-training have been explored, and the facilitating and implementation strategies have been studied. To perform this research and achieve the intended goals, the "Q" methodology has been used. In this research, six types of mindset related to the elite-selection entitled "entrepreneur-centered idealists", "passive and slogan-oriented idealists", "critical idealists", "incremental-transformational idealists", "repulsive-systematic transformational realist", and "realistic collectivists". Moreover, three types of mindset related to the elite-training were extracted under the titles of "specialized greenhouse training", "general garden training", and "support-oriented integrated training". Finally, using several matrixes, a comparison was made between the identified groups. In these matrices, the areas of differentiation were identified and the status of each type of mindsets comparing to those areas were examined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mindset of Policy-makers
  • Q Methodology
  • Elite Selection
  • Elite Training
  • National strategic document in elite affairs
  • Typology
آراسته، حمیدرضا، محمودی‌راد، مریم (1383). شناسایی، ویژگی‌ها و رشد نخبگان. رهیافت، سال 14، شماره 34، 12-5.
امامی، سیدحسین (1387). نخبه‌گرایی. روزنامه مردم‌سالاری، شماره 1842.
انصاری، محمدمهدی، برزگر، ابراهیم (1393). الگوی پرورش و گزینش نخبگان سیاسی در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌نامه انقلاب اسلامی، سال 4، شماره 1، 149-119.
ایزدی اودلو، عظیم (1386). مکتب نخبه‌گرایی. کیهان فرهنگی، سال 23، شماره 248، 57-54.
بیرو، آلن (1375). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران: کیهان.
جبلی، سعید (1380). راهبردهایی برای حفظ نخبگان. نشریه توسعه مدیریت، سال 9، شماره 30، 63-62.
حاجی‌کریمی، عباس‌علی، حسینی، ابوالحسن (1389). تأثیر ﻋﻮاﻣﻞ راﻫﺒﺮدی زﻣﯿﻨﻪﺳﺎز ﺑـﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﺳـﺘﻌﺪاد. مطالعات مدیریت راهبردی، سال 1، شماره 2، 71-51.
خوشگویان‌فرد، علی‌رضا (1386). روش شناسی کیو. تهران: سروش.
دانایی‌فرد، حسن، حسینی، سیدیعقوب، شیخها، روزبه (1392). روش‌شناسی کیو؛ شالوده‌های نظری و چهارچوب انجام پژوهش. تهران: صفار.
ذاکرصالحی، غلام‌رضا (1386). فراتحلیل مطالعات انجام‌شده در زمینه جذب نخبگان و پیشگیری از مهاجرت آنان. جامعه‌شناسی ایران، سال 8، شماره 1، 101-81.
راش، مایکل (1377). جامعه و سیاست. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر سمت.
ساری، حسن، علیدادی، رضا، مرادیان، محسن (1394). نقش نخبه‌پروری در استحکام ساخت درونی قدرت ملی نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی امنیت ملی، سال 5، شماره 16، 43-9.
سایت بنیاد ملی نخبگان. (1396). بورس ویژه تحصیلی به رتبه‌های برتر کنکور اعطا می‌شود. قابل دسترسی درhttps://b2n.ir/327093  (18/02/1399).
سایت بنیاد ملی نخبگان (1391). سند راهبردی کشور در امور نخبگان. قابل دسترسی در https://b2n.ir/769367 (11/02/1399).  
صادقی، مسعود، عمادزاده، مصطفی (1382). ﺑﺮآورد ﺳﻬﻢ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ انسانی در رﺷـﺪ اﻗﺘﺼـﺎدی اﻳـﺮان ﻃـی سال‌های 1380-1345. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، سال 5، شماره 17، 98-79.
فرهادی، روح‌الله (1389). نخبه‌گرایی قدیم و جدید. ره‌آورد سیاسی، سال 7، شماره 26 و 27، 67-53.
قلی‌زاده، احد (1383). دارایی‌های فکری: دولت و قوانین مربوط به نخبگان. رهیافت، سال 14، شماره 33، 33-25.
ملکی، بهنام (1383). نخبگان و توسعه. اندیشه انقلاب اسلامی، سال 4، شماره 11 و 12، 156-146.
منتظر، غلام‌علی، ناظمی، امیر، موسوی‌نسب، محسن (1391). ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی ﺑﺎزاﻧﺪﯾﺸﯽ در ﻣﻔﻬﻮم نخبگی. سیاست علم و فناوری، سال 5، شماره 2، 33-17.
نیک‌نشان، شقایق، صمدی دارافشانی، علیرضا (1396). تأملی بر آموزش و پرورش نخبگان. علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، سال 24، شماره 1، 22-5.
یزدانی‌نسب، محمد (1394). ﺑﺮرﺳﻲ اﻧﺘﻘﺎدی ﺗﺌﻮری ﻧﺨﺒﮕﺎن در ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎعی و ﻣﻔﻬﻮمﭘﺮدازی ﻣﺠﺪد آن ﺑﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر. ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﻲ اﻳﺮان، سال 16، شماره 4، 113-93.
Michelson, M. (2003). The corrosive effect of acculturation: How Mexican Americans lose political trust. Social Science Quarterly, 84(4), 918-933.
Quataert, D. (2010). History of the Ottoman Empire and modern Turkey. Cambridge: Cambridge University Press.
Smith, K. B., & Larimer, C. W. (2018). The public policy theory primer. London: Routledge.