سناریو‌نگاری آینده شرکت‌های گاز استانی در ایران: پژوهشی مبتنی بر کارگاه‌های آینده و تحلیل تأثیر متقابل عدم قطعیّت‌های کلیدی (مورد مطالعه: شرکت گاز استان تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 کارشناسی ارشد مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری مدیریت فناوری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

4 دکتری مدیریت تحقیق در عملیات، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.

10.22034/jipas.2022.316098.1295

چکیده

خط‌مشی‌گذاری حوزه انرژی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عرصه‌های اثرگذار بر پیشرفت کشور نقشی حائز اهمیت در تقویت درآمدهای ملّی و بهبود نظام حکمرانی کشور دارد. این پژوهش به‌دنبال شناسایی سناریوهای آینده شرکت‌های گاز استانی در ایران با تمرکز بر مطالعه موردی شرکت گاز استان تهران است. روش پژوهش مبتنی بر سناریونویسی با روش شبکه جهانی کسب‌وکار است که مبتنی بر شناسایی کنشگران نهادی، پیشران‌ها ، عدم قطعیّت‌ها و ترسیم سناریوهای آینده است. پس از پویش، محیطی صورت گرفته برای رصد پیشران‌ها و عدم قطعیّت‌ها با استفاده از منابع معتبر و گزارش‌های مؤسسات پژوهشی و راهبردی در حوزه انرژی وگاز که با استفاده از مشارکت مدیران و کارشناسان شرکت در قالب کارگاه‌های آینده و نیز با کمک نرم‌افزار میک‌مک، در بخش جمع‌بندی، دو عدم قطعیّت کلیدی «آرایش الگوی حکمرانی انرژی در کشور» و «نحوه تعاملات بین‌المللی» شناسایی شده و مبتنی بر این عدم قطعیّت‌ها چهار سناریوی همای سعادت، سیه زاغ پران، ققنوس تنها و سیمرغ درمانگر طرح شده است. درنهایت نیز متناسب با سناریوها، راهبردهایی برای آینده شرکت‌های گاز استانی کشور با مطالعه موردی شرکت گاز استان تهران پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Future Scenarios of Provincial Gas Companies in Iran: A Research Based on Future Workshops and Analysis of the Interaction of Key Uncertainties (Case Study: Tehran Gas Company)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mahdi Zolfagharzadeh 1
  • Heidar Najafi Rastaghi 2
  • Ali Hasani 3
  • Hamed Nasrolahi 2
  • Kiomars Samaradjah 4
1 Associate Professor, Public Administration Department, Faculty of Management, Tehran University, Tehran, Iran.
2 MA in Public Administration, Faculty of Management, Tehran University, Tehran, Iran.
3 Ph.D. Student of Technology Management, Department of Management and accounting ,University of Allame Tabataba'I , Tehran, Iran.
4 PhD in OR, Department of Management and Economics, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Energy policy-making is considered the most important areas affecting the country's development. It plays an important role in strengthening national incomes and improving the country's governance system. In this study, we will seek to identify the future scenarios of provincial gas companies in Iran by focusing on the case of Tehran Gas Company. The research method is based on scenario writing using global business network methodology, which relies on identifying institutional actors, drivers, uncertainties and drawing future scenarios. After scanning the environment, in order to monitor the propulsions and uncertainties, reliable sources and reports of research and strategic institutes in the field of energy and gas were utilized. Moreover, relying on the company managers and experts’ participation in future workshops and also employing MicMac software, two key uncertainties of “energy governance arrangements in Iran” and “international interaction condition” were identified, and based on these uncertainties, four scenarios of Homay Saadat, Siah Zaghparan, Ghoghnoos Tanha, and Simorgh Darmangar were designed. Finally, in accordance with the scenarios, some strategies for the future of the provincial gas companies of Iran have been proposed based on the case of Tehran Gas Company.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Futures Studies
  • Public Policy
  • scenario writing
  • gas industry
  • Uncertainty
  • Energy
بختیاری، صادق (1391). اهمیت استراتژیک گاز طبیعی و لزوم مدیریت و اصلاح الگوی مصرف. راهبرد اقتصادی،سال 2، شماره 1، 69-47.
حاجی‌حیدری، مهدی، حاجی هاشمی، لیلا (1388) . خصوصی سازی و سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت و گاز.  میثاق مدیران. سال 12، شماره 47، 64-73.
طاهری‌دمنه، محسن، طایفه‌هاشمی، شیدا، حیدری‌دارانی، زهرا (1398). آینده‌نگاری شرکتی در سازمان‌های دولتی با رویکرد سناریونگاری (مورد مطالعه: شرکت گاز استان اصفهان). مدیریت سازمان‌های دولتی. سال 7، شماره 4، 96-79.
قاسمی، عبدالرسول، تکلیف، عاطفه، محمدی، تیمور، محمدیان، فرشته (1397). تحلیل راهبرد‌های انرژی ایران در افق 1420 در چارچوب سناریوهای جهانی انرژی. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال 6، شماره 24، 121-89.
کشاورزترک، محسن، مقیمی، سید محمد، ابویی اردکان، محمد، عیوضی، محمد رحیم (1396). ارائه چارچوب آینده‌نگاری شرکتی مبتنی بر سناریوپردازی در راستای ارتقای مدیریت نوآوری (مورد مطالعه: صنایع هوا و فضا). آینده‌پژوهی دفاعی، سال 2، شماره 5، 82-57.
محمدی، شاکر، امامی‌میبدی، علی، جوان، افشین، فاکهی، امیرحسین (1397). شبیه‎سازی ترازنامه ‌انرژی ایران برای سال 1420 و طراحی سناریو‌های مدیریت طرف تقاضا و عرضه با استفاده از مدل‌ساز LEAP ، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال 8، شماره 29، 129-103.
Alipour, M, Hafezi, R., Amer, M., & Akhavan, A. N. (2017). A new hybrid fuzzy cognitive map-based scenario planning approach for Iran’s oil production pathways in the post–sanction period. Energy, 35 (3), 851–864.
Alipour, Mahdi, Hafezi, R., Hafezi, M., Papageorgiou, E., & Alipour, M. (2019). Characteristics and scenarios of solar energy development in Iran: Fuzzy cognitive map-based approach. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 29 (2), 1-18
Ansari, D, Holz, F., & Tosun, H. B. (2019). Global Futures of Energy, Climate, and Policy : Qualitative and Quantitative Foresight Towards 2055. Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (DIW).  access at : https://books.google.com/books?id=Xu3HzQEACAAJ
Ansari, Dawud, & Holz, F. (2019). Anticipating global energy, climate and policy in 2055: Constructing qualitative and quantitative narratives. Energy Research & Social Science, 14(2) , 1-23.
Azadi, P., Sarmadi, A., Mahmoudzadeh, A., & Shirvani, T. (2017). The Outlook for Natural Gas, Electricity, and Renewable Energy in Iran, stanford university. access at: https://b2n.ir/m39262
Bakan, İ., & Doğan, İ. (2012). Competitiveness of the industries based on the Porter’s diamond model: An empirical study. International Journal of Research and Reviews in Applied Sciences , 11 (1), 441-455.
Bahrami, M., & Abbaszadeh, P. (2016). Development a scenario-based model for Iran׳s energy future. Renewable & Sustainable Energy Reviews, 16(2), 963-970.
Benedict, B. A. (2017). Benefits of scenario planning applied to energy development. Energy Procedia,27(2), 304-308.
BP Energy Outlook: 2020 edition. (2020)access at:  www.bp.com
EIA. (2019). International Energy Outlook. In Outlook. access at:  http://www.informaworld.com/openurl?genre=article&doi=10.1080/01636609609550217&magic=crossref
Eia. (2019). International Energy Outlook. http://www.informaworld­.com/openurl?genre=article&doi=10.1080/01636609609550217&magic=crossref
Favato, G. & Vecchiato, R. (2017). Embedding real options in scenario planning: A new methodological approach. Technological Forecasting and Social Change, 31 (4), 135-149.
Global Economic Prospects. (2020). Access at: www.worldbank.org
Global Energy Trends. (2020). Access at: www.enerdata.net
Global Energy Review(2020). The impacts of the Covid-19 crisis on global energy demand and CO2 emissions, Flagship report.
Gordon, R. (2012). Is U.S. Economic Growth Over? Faltering Innovation Confronts The Six Headwinds. Access at: https://voxeu.org/article/us-economic-growth-over.
Hafezi, R., Wood, D. A., Akhavan, A. N., & Pakseresht, S. (2020). Iran in the emerging global natural gas market: A scenario-based competitive analysis and policy assessment. Resources Policy, 68(1), 2-16.
Nathaniel, H., Geraldo,  de P. O. A., Richard, S., Marcelo, K. P., & Bárbara, B. R. (2016). Energy foresight, scenarios and sustainable energy policy in Brazil. Foresight, 18(5), 535–550.
Öz, Ö. (2002). Assessing Porter’s framework for national advantage: The case of Turkey. Journal of Business Research.55(6),509-515
Rezazadeh Mehrizi, M. H., & Pakneiat, M. (2008). Comparative analysis of Sectoral Innovation System and Diamond Model (The case of telecom sector of Iran). Journal of Technology Management and Innovation.3(3), 78-90
Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin, F. S., Lambin, E. F., Lenton, T. M., Scheffer, M., Folke, C., Schellnhuber, H. J., Nykvist, B., de Wit, C. A., Hughes, T., van der Leeuw, S., Rodhe, H., Sörlin, S., Snyder, P. K., Costanza, R., Svedin, U., … Foley, J. A. (2009). A safe operating space for humanity. Nature, 461(7263), 472–475.
Rhisiart, M., Miller, R., & Brooks, S. (2015). Learning to use the future: developing foresight capabilities through scenario processes. Technological Forecasting and Social Change, 26(1). 124-133.
Schwartz, P. (1991). The Art of the Long view Paths to Strategic insight for Yourself and Your Company:, New York: Doubleday.
Snam, Union, I. G., & Bloomberg N.E.F. (2020). Global Gas Report. access at: https://www.igu.org/app/uploads-wp/2020/08/GGR_2020.pdf
Stigka, E. K., Paravantis, J. A., & Mihalakakou, G. K. (2014). Social acceptance of renewable energy sources: A review of contingent valuation applications. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 32(1), 100–106.
Stanford Iran 2040 Project(2016). The Future of Iran's Oil and Its Economic Implications. access at: https://iranian-studies.stanford.edu/iran-2040-project/home.
Tabares, S. (2019). Digitalization and the Future of Energy. Theorie und Praxis. 28(3).77-98.
Total Energy Outlook. (2020). Access at:  www.total.com.
Walton, S., O’Kane, P., & Ruwhiu, D. (2019). Developing a theory of plausibility in scenario building: Designing plausible scenarios. Futures,111(24),42-56.
Whyte, M. K. (2009). Paradoxes of China’s Economic Boom. In Annual Review of Sociology. 35(1), 1-22.
World Energy Council. (2019). World Energy Scenarios. In World Energy Council - WEC. Access at: www.worldenergy.org
Ziv, G., Watson, E., Young, D., Howard, D. C., Larcom, S. T., & Tanentzap, A. J. (2018). The potential impact of Brexit on the energy, water and food nexus in the UK: A fuzzy cognitive mapping approach. Applied Energy, 210 (1) , 487–498.