پدیدارنگاری شیوه‌های درک و تحدید فرامسئله عدالت جنسیتی از منظر خط‌مشی‌گذاران حوزه زنان در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی گروه معارف، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22034/jipas.2022.315963.1293

چکیده

توجه به سرنوشت، جایگاه و مسائل زنان، به عنوان نیمی از افراد جامعه، از اهمیت بسزایی برخوردار است. این موضوع بحث‌انگیز زیر چتر «عدالت جنسیتی»، بخش عمده‌ای از توجهات خط‌مشی‌گذارانه عمومی دولت و سایر نهادهای خط‌مشی‌گذار را در قالب خط‌مشی‌های نحوه توزیع جنسیتی فرصت‌ها و امکانات به خود اختصاص داده است. با این حال، عدالت جنسیتی در فرایند خط‌مشی‌گذاری با مفاهیم متفاوت و بعضاً متعارضی در قالب مسئله و راه‌حل فهم شده و به کار بسته شده است به طوری که ارائه راهکار بر شناخت و ساختاردهی درست به مسئله تقدم یافته است. این امر سبب شده عدالت جنسیتی، خود تبدیل به یک فرامسئله خط‌مشی‌گذاری شود که لازم است به منظور تدوین خط‌مشی‌های مناسب در حوزه زنان، ابتدا این فرامسئله بازنمایی و تحلیل، و در نهایت حل شود. بدین منظور این مطالعه با بهره‌گیری از روش پدیدارنگاری و بر اساس تحلیل مصاحبه‌های صورت‌گرفته با ۲۱ نفر از خبرگان خط‌مشی‌گذاری حوزه زنان، درصدد بازنمایی ابعاد و فضای این فرامسئله برآمده است. یافته‌ها، شش گونه صورت‌بندی متفاوت از عدالت جنسیتی و دلالت‌های خط‌مشی‌گذارانه آن را نشان می‌دهد که با ملاحظه آن‌ها در پرتو پیشینه خط‌مشی‌گذاری، این مطالعه کوشیده دستور کاری برای حل فرامسئله عدالت جنسیتی و مسیری برای پژوهش‌های آتی در حوزه خط‌مشی‌گذاری زنان ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Iranian Policy Makers' Conceptions about the Meta-problem of Gender Justice: A Phenomenographic Study

نویسندگان [English]

  • Nahid Salimi 1
  • Seyed Hosein Kazemi 2
1 Lecturer at Department of Education, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Public Administration, Faculty of Management and Economics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Paying attention to the fate, status and issues of women, who constitute half of the population, is of critical importance. Encapsulated under the term “gender justice”, this subject has received a considerable attention from the government and other policy-making institutions in the form of different gender-based policies regarding distributing opportunities and advantages among citizens. However, as a controversial concept, gender justice has been conceived and used through different and sometimes conflicting lenses in the pertinent public policies, sometimes as an ideal to achieve and sometimes as a problem to resolve. This perplexing status of the term has led to a policy-making bias where the formulation of solutions has taken precedence over the proper understanding and structuring of the situation. As a result, gender justice itself has become a policy meta-problem that needs to be first re-presented, analyzed and finally resolved in order to pave the way for formulating appropriate policies in the field of women. To do so, this phenomenographic study sets out to represent the dimensions and space of the meta-problem based on the analysis of interviews conducted with 21 women-related policy-making experts. Findings show six different formulations of the gender justice and their implications for public policy-making. By interpreting these findings in the light of policy-making literature, this study then provides an agenda to re-solve the meta-problem of gender justice.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gender Justice
  • Policy making
  • Meta-problem
  • phenomenography
  • Women's Rights
ارسطو (۱۳۹۰). اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات طرح نو.
اسماعیلی، آیت­الله، قادری ارائی، سید محمدصادق (1399). بررسی برابری یا عدالت جنسیتی، از دیدگاه اسلام و سند (2030). فقه، حقوق و علوم جزا، سال 5، شماره 16، 14-27.
آقاجانی، نصرالله (1388). چالش فمینیسم با عدالت جنسیتی. فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان سابق)، سال 12، شماره 46، 7-48.
باستانی، سوسن، خسروی دهق، کوثر (1398). موانع و چالش‌های سیاست‌گذاری بر مبنای عدالت جنسیتی، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال 10، شماره 2، 57-29.
باقری، شهلا (1390). اندیشه‌های راهبردی، زن و خانواده، دبیرخانه اندیشه‌های راهبردی، تهران: پیام عدالت.
پورعزت، علی‌اصغر، باقری، محمدرضا، باقری میاب، شهلا، مظاهری، محمدمهدی (1392). تدوین سیستم خط‌مشی‌گذاری فرهنگی آینده­نگر با استفاده از هم­افزائی مدل­ها، راهبرد فرهنگ، سال 6، شماره 22، 135-162.
جمشیدی، محمدحسین (1381). نظریه عدالت از دیدگاه ابونصر فارابی، امام خمینی و شهید صدر. تهران: نشر پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی.
خراسانی، رضا، احمدوند، ولی‌محمد (1397). تأملی نظری در مفهوم عدالت جنسیتی. قبسات، سال 23، شماره 90، 171-198.
دادخواه، مهدی، لگزیان، محمد، همت، زهرا (۱۳۹۶). به­کارگیری روش پدیدارنگاری به منظور شناسایی عوامل مؤثر در انتشار علم نامعتبر، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، سال 16، شماره 12، ۱۰۹۷-۱۱۱۳.
دانائی‌فرد، حسن، کاظمی، سیدحسین (1390). پژوهش‌های تفسیری در سازمان: استراتژی‌های پدیدارشناسی و پدیدارنگاری، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
رالز، جان (1376). عدالت و انصاف و تصمیم­گیری عقلانی، ترجمه مصطفی ملکیان، نقد و نظر، شماره 11-10، ۹۳-۸۰.
رالز، جان (1383). عدالت به مثابه انصاف، ترجمه عرفان ثابتی. تهران: انتشارات ققنوس.
ریتزر، جورج (1378). نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثـی، چاپ سیزدهم. تهـران: انتشـارات علمـی.
زارعی، محمدحسین، محمدی، حمـزه (1392). تبعیـض روا در آموزش عالی ایـران بـا تأکید بر سـهمیه‌های خـاص، فصلنامه مجلـس و پژوهش (راهبرد)، شماره ۷۶، ۳۴-۵.
خسروپناه، عبدالحسین، یزدانی فر، صالحه (1395). نظام مدیریتی فقه و فرایند سیاست‌گذاری و طرح‌ریزی، راهبرد فرهنگ، سال 9، شماره 36، 7-41.
سلیمی، ناهید، کاظمی، سیدحسین (1400). گفتمان­ها و روایت­های خط‌مشی‌گذاری عدالت جنسیتی در ایران: واکاوی علل و جهات تکثر برنامه­ها و خط­مشی­ها. فصلنامه زن در توسعه و سیاست. سال 19، شماره 2، 304-269.
سن، آمارتیا (1389). توسعه یعنی آزادی. ترجمه محمد سعید نوری نائینی، چاپ دوم. تهران: نشر نی.
سیف‌اللهی، سیف‌الله (1373). مبانی جامعه‌شناسی، چاپ اول. تهران: نشر مرندیز.
شیرزاد، محمدحسین، شیرزاد، محمدحسن، هدایت­زاده، محمدصادق (1395). رهیافتی زبان‌شناختی به برابری جنسیتی در قرآن کریم، نقدی بر فمینیسم اسلامی. مطالعات قرآن و حدیث، سال 2، شماره 18، 123-148.
صادقیان، حسن، لک‌زایی، نجف (1395). استثنائات از تقدیم احکام ثانویه بر احکام اولیه .فقه حکومتی. سال 1، شماره 1، ۸۷-۷۲.
 صناعی‌نیا، امید (1398). عدالت در اسلام و غرب با تأکید بر اندیشه­های علامه سیدمحمدحسین طباطبایی و جان راولز. تهران: سنجش و دانش.
عطارزاده، مجتبی (1388). عدالت جنسیتی، مرز تعامل جنسیت و سیاست، مطالعات راهبردی زنان، سال 12، شماره 46، 266-225.
علاسوند لهبری، فریبا (1397). عدالت جنسیتی به مثابه یک مفهوم تفسیرپذیر و نامتعین، مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده، سال 1، شماره 1، 78-59.
فکور، فاطمه‏، ملل آستانه، فاطمه (۱۳97). ‏عدالت جنسیتی در اسلام و غرب. تهران: سخنوران.
فلاحی، بهاره (1396). بررسی جریان‌سازی جنسیتی در فرایند سیاست‌گذاری. فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، سال 3، شماره 2، 257-237.
فوزی، یحیی، مرادی، روح‌الله (1389). بررسی تطبیقی نظریه عدالت اجتماعی در اسلام و غرب (بررسی موردی مقایسه نظریه عدالت در اندیشه‌های امام خمینی و جان راولز). پژوهشنامه متین، سال ۱۲، شماره ۴۸، 117-94.
قربانی‌زاده، وجه‌الله، شریف‌زاده، فتاح، معتضدیان، رسول (1394). تحلیل مسائل اجرای خط‌مشی‌های اداری. فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی. سال ۶، شماره ۲۴، ۹۵-۶۷.
کاتوزیان، ناصر (1377). فلسفه حقوق، ج1 تا 3، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاظمی، سیدحسین، سلیمی، ناهید، صادقی فسا، سهیلا، شاکری گلپایگانی، طوبی (۱۳۹۸). تحلیل‌ گفتمان، چارچوبی برای شناسایی ویژگی‌های خط‌مشی‌گذاری عدالت جنسیتی در ایران. مطالعات جنسیت و خانواده. سال ۷، شماره ۲، ۱۰۰-۶۲.
کریمی بنادکوکی، محمود، هدایت­زاده، محمدصادق (1394). اصول گـرایش فمینیستی در تفسیر قرآن کریم؛ معرفی و ارزیابی، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال ۲، شماره ۶، ۶۱-۷۴.
کرمی قهی، محمدتقی (1391). تحلیل گفتمان سه برنامه توسعه با رویکردی به مسائل زنان و خانواده، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال ۴، شماره ۱۳، 41ـ75.
مشکانی سبزواری، عباسعلی (1394). تأثیر نوع حاکمیت در گستره حلیت و حرمت احکام با تأکید بر دیدگاه‏های امام خمینی (ره). اندیشه سیاسی در اسلام. سال ۲، شماره ۵، ۱۱۹-۸۵.
منتظری، حسینعلی (1388). حکومت دینی و حقوق انسان، چاپ دوم، تهران: نشر گواهان.
مؤمنی، فرشاد، ارضرومچیلر، سمیه، هنردوست، عطیه (1393). بررسی وضعیت زنان در برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پس از انقلاب. زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، سال 6، شماره 1، 1-28.
میرویسی نیک، صادق (1394). توسعه انسانی و عدالت جنسیتی در رویکرد تقابلی آمارتیسین، مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، سال ۷، شماره ۴، 72-42.
Al-Sharmani, M. (2014). Islamic feminism: Transnational and national reflections. Approaching Religion, 4(2), 83-94.
Aristotle. (1985). Nicomachean Ethics, trans. Terence Irwin. Indianapolis: Hackett.
Badran, M. (2002). Feminism and the Qur’an, In: Encyclopedia of Quran, Boston: Leiden
Badran, M. (2013). Feminism in Islam: Secular and Religious Convergences. NewYork: Oneworld Publications.
Boon, S., Johnston, B., & Webber, S. (2007). A Phenomenographic study of english faculty’s conceptions of information literacy. Journal of Documentation, 63(2), 204-228.
Brouwers, R. (2013). Revisiting gender mainstreaming in international development. Goodbye to an illusionary strategy. ISS Working Paper Series/General Series, 556(556), 1-36.
Bruce, C., Pham, B., & Stoodley, I. (2002). The collective consciousness of information technology research: the significance and value of research projects. http://eprints.qut.edu.au/3234/1/3234.pdf (accessed 27 Jan. 2020).
Bruce, C., Pham, B., & Stoodley, I. (2004). Constituting the significance and value of research: Views from information technology academics and industry professionals. Studies in Higher Education, 29(2), 219-238.
Carroll, T. (1984). Secularization and States of Modernity. World Politics, 36(3), 362-382. doi:10.2307/2010379
Chisholm, D. (1995). Problem solving and institutional design. Journal of Public Administration Research and Theory, 5(4), 451-492.
Commons, J. (1931). Economics institutional. American Economic Review, 21(4), 648-657.
Dror, Y. (1971). Design for Policy Sciences. New York: Elsevier.
Dunn, W. N. (2018a). Public policy analysis: An integrated approach. London: Routledge.
Dunn, B. W. (2018b). Problem structuring in public policy analysis. In International Public Policy Association Conference, T03 Wicked Problem Workshop, Pittsburgh. Available for download at the following URL: https://www. ippapublicpolicy. org//file/paper/5aeff35b03d17. pdf (accessed 3 March 2020).
Dunn, W. N. (1988). Methods of the second type: Coping with the wilderness of conventional policy analysis. Review of Policy Research, 7(4), 720–737. doi:10.1111/j.1541-1338.1988.tb00891.x
Dunn, W. N. (2015). Public Policy Analysis. Hoboken: Taylor and Francis.
El Omari, D., Hammer, J., & Khorchide, M. (Eds.). (2019). Muslim women and gender justice: Concepts, sources, and histories (1st Ed.). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351025348
Frederickson, H. G. (1991). Toward a Theory of the public for public administration. Administration & Society, 22(4), 395–417.
Gall, M. D., Borg, W. R., & Gall, J. P. (1996). Educational Research: An Introduction (6th Ed.). White Plains, NY: Longman.
Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse education today, 24(2), 105-112.
Hajer, M. A. (1995). The Politics of environmental discourse: Ecological modernization and the policy process, New York, NY: Oxford University Press.
Hart, D. K. (1984). The virtuous citizen, the honorable bureaucrat and public administration. Public Administration Review, 44(1), 111-119.
Hayek F. A. (2011). The Constitution of liberty: The definitive edition, Edited by Bruce Caldwell. Vol. 17 of the Collected Works of Friedrich August Hayek. Chikago: University of Chicago Press.
Hoppe, R. (2002). Cultures of public policy problems. Journal of Comparative Policy Analysis: Research and Practice, 4(3), 305-326.
Hoppe, R. (2011). The governance of problems: Puzzling, powering, participation. Bristol: Policy Press.
Hume, D. (1983). An Enquiry concerning the Principles of Morals, ed. J. B. Schneewind (called “Enquiry”). Indianapolis: Hackett.
Jennings, B. (2011). Poets of the common good: Experts, citizens, public policy. Critical Policy Studies, 5(3), 334–339. doi:10.1080/19460171.2­011.606308
Kingdon, J. W. (2003). Agendas, Alternatives, and Public Policies, London: Longman Pub Group.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1986). But is it rigorous? Trustworthiness and authenticity in naturalistic evaluation. New directions for program evaluation, 1986(30), 73-84.
Majone, G. (1989). Evidence, argument, and persuasion in the policy process. New Haven and London: Yale University Press.
Marton, F. (2000). The structure of awareness. In J. A. Bowden & E. Walsh (Eds.), Phenomenography. 102-116. Melbourne, Australia: RMIT University.
Meyrick, J., & Barnett, T. (2021). From public good to public value: Arts and culture in a time of crisis, Cultural Trends, 30(1), 75-90, DOI: 10.1080/09548963.2020.1844542
Mill, J. S. (1861/2003). Utilitarianism, in Mary Warnock, (ed.), Utilitarianism and On Liberty, Blackwell: Oxford.
Mitroff, I. I., & Kilmann, R. H. (1978). Methodological approaches to social science. San Francisco: Jossey-Bass.
Plato. (1992). Republic, trans. G. M. A. Grube, revised by C. D. C. Reeve. Indianapolis: Hackett.
Quiggin, J. (2019). Economics in two lessons: Why markets work so well, and why they can fail so badly. Princeton: Princeton University Press.
Rahman, M. T. (2019). Social justice in western and islamic thought: A comparative study of john rawls's and Sayyid Qutb's theories. Newcastle: Scholars' Press.
Rawls, J. (1999). A Theory of justice. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press.
Rein, M., & Schön, D. A. (1994). Frame reflection toward the resolution of intractable policy controversies. New York: Basic Book.
Rose, E., Le Heron., J, & Sofat, I. (2005). Student understandings of information system design, Learning and teaching: A Phenomenography Approach. Journal of Information Systems Education, 16 (2), 183–195. 
Saldaňa, J. (2009). An Introduction to codes and coding. The Coding manual for Qualitative Researchers,4(1), 1-31.
Schön, D. A., Rein, M., & Hoppe, R. (1996). Frame reflection. towards the resolution of intractable policy controversies. Policy Sciences, 29(1), 69–72.
Shaikh, S. (2003). Transforming feminisms: Islam, women and gender justice. In Progressive Muslims: On Justice, Gender and Pluralism, ed. by O. Safi. Oxford: Oneworld Publications, 147-162.
Smith, A. (2007/1776). An inquiry into the nature and causes of wealth of nations, Edited by S. M. Soares. MetaLibri Digital Library. Accessed at: http://www.ibiblio.org/ml/libri/s/SmithA_WealthNations_p.pdf
Stauth, G. (2005). Afterword: Holism, individualism, secularism. Asian Journal of Social Science, 33(3), 529-543.
Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques. Newbury Park, CA: Sage Publications Inc.
Swinkels, M. (2020). How ideas matter in public policy: A review of concepts, mechanisms, and methods. International Review of Public Policy. 2(1), 281-316, https://doi.org/10.4000/irpp.1343
SDC. (2003). Federal Departement of Foreign Affairs (DFA) 3003. Accessed at: Bern www.sdc.admin.ch
Thissen, W. A., & Walker, W. E. (2013) Introduction. In: Thissen W, Walker W. (eds) Public Policy Analysis. International Series in Operations Research & Management Science, Vol 179. Boston: Springer, MA. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-4602-6_1
Thissen, W. A. (2013) Diagnosing policy problem situations. In: Thissen W, Walker W. (eds) Public Policy Analysis. International Series in Operations Research & Management Science, Vol 179. Boston: Springer, MA.https://doi.org/10.1007/978-1-4614-4602-6_4
UNDP. (2018). Gender equality strategy 2018-2021. Accessed at: http://undocs.org/DP/2018/21.
Veselý, A. (2007). Problem delimitation in public policy analysis. Central European Journal of Public Policy, 1(01), 80-100.