روش‌شناسی گونه‌شناسی: رهنمونی بر نظریه‌پردازی در دانش مدیریت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه مدیریت دولتی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، تهران، ایران

چکیده

گونه‌شناسی (سنخ‌شناسی) به‌عنوان روشی که پیش ‌از این در نظریه‌پردازی‌ها و تحقیق‌های برخی اندیشمندان مطرح علوم اجتماعی به کار رفته است، در کنار دیگر انواع روش‌های طبقه‌بندی، خود می‌تواند به ‌مثابه روشی برای تبیین و تولید مفاهیم در تحقیقات نظری و حتی کاربردی استفاده شود. هدف این مقاله، بررسی چیستی، چرایی و چگونگی گونه‌شناسی و همچنین مرور نمونه‌های مشهور گونه‌شناسی مکاتب دانش مدیریت بوده است. بدین منظور، ضمن بررسی ریشه‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و ارزش‌شناختی گونه‌شناسی در مقام بیان چیستی، به بررسی انواع طبقه‌بندی، خوشه‌بندی، رده‌بندی و در مقام چرایی به اهداف، مزایا و معایب آن پرداخته و در بیان چگونگی ساخت گونه‌شناسی ضمن اشاره به مواردی همچون گونه‌های نماینده، ایدئال و ممتاز، راهبردهای قیاسی، استقرایی و عملیاتی در ساخت گونه‌شناسی معرفی‌ شده است. در نهایت، برخی از مطالعات گونه‌شناسی در دانش مدیریت، معرفی و تحلیل‌شده‌اند. یافته‌ها، نشان می‌دهند به مسأله گونه‌شناسی نظریه‌های مدیریت از دهه 60 قرن بیستم میلادی بیشتر توجه شده ‌است. در سال‌های اولیه، ساخت گونه‌شناسی‌ها مبنای استقرایی داشته‌اند اما به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر، رویکرد قیاسی و عملیاتی در ساخت آن‌ها پررنگ‌تر شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Methodology of Typology: An Approach to Theory Building in Management

نویسنده [English]

  • Meisam Latifi
Associate professor, Public Administration Department, Faculty of Islamic Studies and Management, Imam Sadiq University.
چکیده [English]

As a method, “Typology” has been used by various researchers and scholars in theory building in various fields of social sciences. Along with other forms of methods of classification, it can be used as a method of explanation and creation of constructs in fundamental and even applied researches. The purpose of this paper is to assess the major questions of “what”, “why” and “how” in case of typology, and to review some renowned typologies of organizational theories. Along with exploring ontology, epistemology and axiology of typology for answering “what” question, different types of typologies, clustering, taxonomies and classification have been investigated.  Goals, benefits and deficiencies of typologies are considered as to answer “why” question, and “how” question is addressed by constructing some concepts such as representative type, ideal type, extreme type and introducing empirical (inductive), conceptual (deductive) and operational strategies. Finally, some typologies in management studies are introduced and analyzed. Findings show that typologies have become more prevailing since 1960s, and whereas they were primarily inductive in the beginning, yet in last decades deductive and operational strategies have become more prevailing.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Classification
  • Typology
  • Taxonomy
  • Theory building
  • Analytical Approach
  • Organizational theory

آذر، عادل، مؤمنی، منصور (1390). آمار و کاربرد آن در مدیریت، جلد اول. تهران: سمت.

اتکینسون، ریتا، اتکینسون، ریچارد، اسمیت، ادوارد، بم، دانیل، هوکسما، سوزان (1384). زمینه روانشناسی هیلگارد. ترجمه محمد نقی براهنی و همکاران. تهران: انتشارات مدرسه.

اسکات، ریچارد (1387). سازمان‌ها: سیستم‌های عقلایی، طبیعی و باز. ترجمه حسن میرزایی اهرنجانی. تهران: سمت.

الوانی، سیدمهدی (1389). مدیریت عمومی. تهران: نشر نی.

بلیک، رابرت راجرز، موتون، جین سریگلی (1351). شبکه مدیریت. ترجمه محمود توتونچیان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

بوریل، گیبسون، مورگان، گارت (1383). نظریه‌های کلان جامعه‌شناختی و تجزیه و تحلیل سازمان عناصر جامعه‌شناختی حیات سازمان، ترجمه محمدتقی نوروزی. تهران: سمت و قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

پاکتچی، احمد (1385). سمینار روش تحقیق در علوم اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).

خندان، علی اصغر (1379). منطق کاربردی، تهران: سمت و قم: موسسه فرهنگی طه.

دانائی‌فرد، حسن، الوانی، سید مهدی، آذر، عادل (1383). روش‌شناسی پژوهش کمّی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران: انتشارات صفار.

رابینز، استیفن (1389). نظریه سازمان: ساختار و طرح سازمانی. ترجمه سیدمهدی الوانی و حسن دانائی‌فرد. تهران: انتشارات صفار.

رضاییان، علی (1386). مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت.

شفریتز، جی‌ام، و جی استیون، اوت (1387). نظریه‌های سازمان: اسطوره‌ها. ترجمه علی پارساییان. تهران: انتشارات ترمه.

فوکو، میشل (1378). نظم گفتار. ترجمه باقر پرهام، تهران: نشر آگاه.

کیا، منوچهر (1373). نظریه‌های مدیریت و مدل‌های سازمان، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.

لطیفی، میثم (1389).انضباط تعالی‌بخش کارکنان: رویکردی اسلامی به مفهوم انضباط کارکنان. اندیشه مدیریت راهبردی. سال 4، شماره 1، 80-41.

نیومن، ویلیام لاورنس (1389). شیوه‌های پژوهش اجتماعی: رویکردهای کیفی و کمّی. ترجمه حسن دانایی‌فرد و سید حسین کاظمی. تهران: مهربان نشر.

هاسپرس، جان (1379). درآمدی بر تحلیل فلسفی. ترجمه موسی اکرمی. تهران: انتشارات طرح نو.

هچ، ماری جو، کانلیف، ان آل (1389). نظریه سازمان: مدرن، نمادین تفسیری و پست‌مدرن، ترجمه حسن دانائی‌فرد، تهران: مهربان نشر.

Astley, W. G., & Van de Ven, A. H. (1983). Central perspectives and debates in organization theory, Administrative Science Quarterly, 28 (2), 245-273.

Bailey, K. D. (1994). Typologies and Taxonomies: an introduction to classification techniques, London: Sage Publication.

Boulding, K. E. (1956) General systems theory: the skeleton of science. Management Science, 2 (3), 197-208.

Bradley, E. H., Curry, L. A., & Devers, K. J. (2007). Qualitative data analysis for health services research: Developing taxonomy, themes, and theory. Health Services Research, 42(4), 1758-1772.

Doty, D. H., & Glick, W. H. (1994). Typologies as a unique form of theory building: Toward improved understanding and modeling. Academy of Management Review, 19(2), 230-251.

Glaser, B. G. , & Strauss, A. L. (1967) The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Chicago: Aldine.

Dixon, J., & Dogan, R. (2003). A philosophical analysis of management: Improving praxis. Journal of Management Development, 22(6), 458-482.

Koontz, H. (1961). The management theory jungle. The Journal of the Academy of Management, 4(3), 174-188.

Koontz, H. (1980). The management theory jungle revisited. The Academy of Management Review, 5 (3), 175-187.

McAuley, J., Duberley, J., & Johnson, P. (2007). Organization theory: Challenges and perspectives. Harlow, England; New York: Prentice Hall.

McGregor, D. (1960).The human side of enterprise. New York: McGraw-Hil.

Neuman, W. L. (2014). Social research methods. Qualitative and Quantitative approaches. Pearson.

Ott J. S., Shafritz, J. M., & Jang, Y. S. (2011). Classic readings in organization theory. Canada: Cenage Learning.

Quinn, R. E., Faerman, S. R., Thompson, M. P., & McGrath, M. R. (1990). Becoming a master manager: A competency framework. New York: Wiley.

Scott W. R. (1981). Organizations, rational, natural, and open system, New Jersey: Prentice-Hall.

Scott, W. G. (1961). Organization theory: An overview and an appraisal. Academy of Management Journal, 4(1), 7-26.

 Scott, W. R., & Davis, G. F. (2007). Organizations and organizing, Rational, natural and open systems perspectives. New Jersey: Pearson Prentice Hall.

Tashakkori, A., & Teddlie, C. (1998). Mixed methodology: Combining qualitative and quantitative approaches. CA: Sage.

Thompson, J. D. (1967). Organization in action. New York: McGraw-Hill.

Zeithaml, V.A, & Zeithaml, C.P. (1988). The contingency approach: Its foundations and relevance to theory building and research in marketing. European Journal of Marketing, 22 (7), 37–64.