کاوش نقش فرهنگ سازمانی در ارتباط بین رهبری تحول‌گرا و توسعه سرمایه انسانی در شرکت پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه مدیریت بازرگانی و مدیریت فناوری اطلاعات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.22034/jipas.2020.205176.1050

چکیده

مطالعه حاضر علاوه بر بررسی اینکه آیا ادراک کارکنان از سبک تحول‌گرای مدیران بر مزایای سرمایه انسانی تأثیر مثبتی دارد خیر، نقش میانجی یا تعدیل‌گر فرهنگ سازمانی نوآورانه را در رابطه فوق واکاوی می‌‌کند. روش پژوهش از نوع توصیفی- همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را 1400 نفر از کارکنان شاغل در نواحی نه‌گانه شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی استان کرمان در شش‌ماهه اول سال 1397 تشکیل می‌دهند که 260 نفر از آن‌ها با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌های‌ استاندارد است. برای تأیید پایایی پرسشنامه‌ها از آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی استفاده شد که مقدار آن‌ها برای هر سه پرسشنامه بالاتر از 8/0 بود. مقادیر به‌دست‌آمده برای روایی همگرا نیز نشان‌دهنده روایی پرسشنامه‌ها بود. نتایج تحلیل داده‌های گردآوری‌شده با نرم‌افزارهای SPSS و PLS نشان داد سبک رهبری تحول‌گرا به ‌طور مستقیم (با شدت تأثیر 47/0) و به طور غیرمستقیم (با شدت تأثیر 73/0) از طریق فرهنگ سازمانی نوآورانه، برای اثرگذاری بر درک مزایای سرمایه انسانی در کارکنان جامعه هدف پتانسیل زیادی دارد. در راستای کاوش نقش فرهنگ، نتایج آزمون سوبل میانجی‌گری نسبی فرهنگ نوآورانه را در ارتباط مذکور با شدت 38/0 تأیید کرد. این بدان معنی است که با توجه به آماره VAF، تقریباً 40 درصد از اثر کل رهبری تحولی بر توسعه سرمایه انسانی را متغیر میانجی فرهنگ نوآورانه به صورت غیرمستقیم تبیین می‌‌کند. درنهایت، علی‌رغم تفاوت معنادار آثار مستقیم و غیرمستقیم رهبری تحولی بر سرمایه انسانی از طریق فرهنگ نوآورانه، یافته‌های پژوهش از عدم تأیید نقش تعدیل‌گر فرهنگ نوآورانه در این ارتباط حکایت دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Role of Organizational Culture in the Relationship between Transformational Leadership and Development of Human Capital in Oil Product Distribution Company of Kerman Region

نویسنده [English]

  • iman hakimi
Assistant Professor, Business Management and Information Technology Department, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In addition to examining whether employees' perceptions of managers transformational style positively affect the benefits of human capital, this study examines the mediating or moderating role of innovative organizational culture in the above-mentioned relationship. The research method is descriptive-correlational. The research population is composed of 1400 employees of National Oil Refining and Distribution Company in nine areas of Kerman province at the last six months of 2017; which 260 were selected by multistage cluster sampling. Standard questionnaires were used for data collection. Cronbach's alpha and composite reliability were used to confirm the reliability of the questionnaires, which their value were higher than 0.8 for all three questionnaires. The values obtained for convergent validity also indicated the validity of the questionnaires.The results of analysis of data collected with SPSS and PLS software show that transformational leadership style, directly (with impact intensity of .47) and indirectly (with impact intensity of .73) through innovative organizational culture, has a significant potential to influence the understanding of human capital benefits among targeted community employees. In order to explore the role of culture, the results of the Sobel test confirmed the relative mediation of innovative culture in the above-mentioned relationship with an intensity of 0.38. This means that, according to VAF index, approximately 40 percent of the total impact of transformational leadership on human capital development is indirectly explained by the mediating variable of innovative culture.Finally, despite the significant difference between the direct and indirect effects of the transformational leadership on human capital through innovative culture, the findings of the study indicate that there is no confirmation of the moderating role of innovative culture in this connection.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Transformational Leadership
  • Human capital
  • Innovative Organizational Culture
  • National Oil Product Distribution Company
آقاجانی، طهمورث، عزیزی، غلامرضا، شوقی، بهزاد، رضازاده، آرش، دهقان نجم‌آبادی، عامر (1391). بررسی تأثیر سبک رهبری بر فرهنگ سازمانی (مورد مطالعه: شرکت آلومینیوم پارس شهر صنعتی کاوه).‎ مدیریت فرهنگی، سال 6، شماره 16، 80-65.
ابراهیمی، روناک، عدلی، فریبا، مهران، گلنار (1394). نقش فرهنگ سازمانی بر دانش‌آفرینی از دیدگاه صاحب‌نظران نظام آموزش‌ عالی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، سال 21، شماره 1، 157-151.
اسماعیلی، محمودرضا، شریعت‌نژاد، علی (1394). بررسی رابطه رهبری تحول‌گرا با سرمایه فکری و سرمایه روانشناختی با اثر میانجی مدیریت تحول‌گرا. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، سال 24، شماره 77، 97-77.‎
الماسی، مصطفی، نعمتی، لیلا (1395). بررسی تأثیر فرهنگ سازمانی بر سلامت سازمانی؛ با نقش میانجی‌گری یگانگی‌ فرد- سازمانی. مدیریت فرهنگی، سال 11، شماره 32، 111-99.
باقری، مهدی، رنجبر، محمدحسین، تب، سمیه (1394). بررسی نقش واسطه‌ای اعتماد و خودکارآمدی جمعی بر رابطه بین رهبری تحول‌آفرین و عملکرد تیمی (مطالعه موردی: اداره کل آموزش‌وپرورش استان هرمزگان). فصلنامه پژوهش در نظام‌های آموزشی، سال 9، شماره 31، 162-127.
بهمنی، اکبر، فوجالی، توحید (1396). رابطه رهبری تحول‌آفرین و بهره‌وری منابع انسانی با در نظر داشتن نقش واسطه‌ای معنویت در محیط کار. فصلنامه مطالعات منابع انسانی، سال 6، شماره 26، 86-63.
تابلی، حمید، فرامرزی، آلما، مصلحی، مهدی (1394). تبیین نقش هوش هیجانی و مهارت سیاسی در رابطه بین سبک رهبری تحول‌آفرین مدیران با رضایت شغلی کارکنان (مطالعه موردی شهرداری بندرعباس). مدیریت شهری، سال 14، شماره 40، 248-237.
تاجی، زهرا، بردبار، غلامرضا (1394). بررسی رابطه رهبری تحول‌آفرین و چابکی منابع انسانی. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، سال 7، شماره 2، 177-153.
تقی‌پور، فاطمه (1392). سبک رهبری توانمندساز در صندوق ضمانت صادرات ایران بر اساس مدل باس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
داوری، علی، رضازاده، آرش (1392). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS. تهران: جهاد دانشگاهی.
رشیدی، مصطفی، جلیل‌‌وند، قاسم (1394).بررسی شاخص‌های فرهنگ سازمانی و ارتباط آن با تحول سازمانی (مورد مطالعه یک سازمان نظامی). مدیریت توسعه و تحول، سال 23، شماره 23، 51-41.
سلیم‌زاده، جمال، ویسه، سید مهدی، محمدی، اسفندیار، عابدینی، ابراهیم (1395). بررسی نقش رهبری تحول‌آفرین در تسهیل نوآوری با نقش میانجی فرهنگ نوآورانه در پالایشگاه نفت آبادان. فصلنامه علمی ترویجی فرآیند نو، سال 11، شماره 53، 114-102.‎
سلیمی، مهدی (1392). تأثیر رهبری تحول‌آفرین بر توسعه منابع انسانی (مورد مطالعه: ستاد شرکت ملی نفت ایران). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
سنجقی، محمدابراهیم، فرهی‌پور زنجانی، برزو، حسینی سرخوش، سید مهدی (1390). تأثیر رهبری تحول‌آفرین بر فرهنگ سازمانی و تعهد سازمانی در یک سازمان دفاعی. فصلنامه راهبرد دفاعی، سال 9، شماره 32، 136-111.
شائمی برزکی، علی، محمدی، مهناز (1393). بررسی تأثیر رهبری تحول‌گرا بر بهره‌وری نیروی انسانی با نقش میانجی کارآفرینی سازمانی. پژوهش‌نامه مدیریت تحول، سال 6، شماره 12، 28-1.
شاهبندزاده، حمید، بهرامی، پروانه (1392). بررسی عوامل مؤثر بر توانمندسازی و محرک سرمایه انسانی در نیروی انتظامی. فصلنامه مدیریت انتظامی، سال 8، شماره 2، 340- 319.
شریف‌زاده، فتاح، قربانی‌زاده، وجه‌اله، محمدی، حامد، رکنی ‌لموکی، فرهاد (1394). رابطه رهبری خدمتگزار با اعتماد سازمانی و توانمندسازی کارکنان (مطالعه موردی در شرکت گاز استان مازندران). مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت، سال 6، شماره 24، 136-105.
شیخ‌علی زاده، محبوب، تجاری، فرشاد (1392). تأثیر رهبری تحول‌گرا و فرهنگ سازمانی بر اثربخشی سازمانی در سازمان‌های ورزشی.‎ مطالعات مدیریت ورزشی، سال 5، شماره 17، 58-43.
عابدی جعفری، حسن، آغاز، عسل (1387). رهبری تحول‌آفرین و فرهنگ سازمانی، دانش مدیریت. سال 21، شماره 80، 92 -77.
عبداللهی، بیژن، صفری، اکرم، صبوری، رضا (1395). سبک رهبری تحول‌گرا و مدیریت سرمایه فکری در پلیس مهاجرت و گذرنامه جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، سال 10، شماره 3، 504-484.
قاسم‌زاده علیشاهی، ابوالفضل، کاتب، مهدی، حیدری‌زاده، زهرا (1394). نقش سرمایه فکری و فرهنگ سازمان یادگیرنده بر ظرفیت یادگیری سازمانی و دانش‌آفرینی کارکنان درمانی بیمارستان امام رضا (ع) مشهد. فصلنامه آموزش و توسعه منابع انسانی، سال 2، شماره 7، -125.
قانع‌نیا، مریم، ارشدی، نسرین، سلطانیان، نسیم، فروهر، محمد (1394). تأثیر آموزش رفتارهای رهبری اصیل بر افزایش عملکرد کارکنان پتروشیمی. فصلنامه آموزش و توسعه منابع انسانی، سال 2، شماره 6، 141-125.
قره‌باغی، نسترن، رحیم‌نیا، فریبرز (1392). بررسی نقش واسط هوش هیجانی مدیران در تأثیر سبک رهبری تحول‌گرا بر عملکرد زمینه‌ای کارکنان. پژوهش‌نامه مدیریت تحول، سال 5، شماره 10، 25-44.‎
میرکمالی، سید محمد، نارنجی‌ثانی، فاطمه، اعلامی، فرنوش (1390). بررسی رابطه رهبری‌ تحول‌آفرین با یادگیری سازمانی (مورد مطالعه: شرکت سایپا). پژوهش‌نامه مدیریت تحول، سال 3، شماره 6، 27-1.
نادری، ابوالقاسم (1390). طراحی مدل برای سنجش سرمایه انسانی در سازمان‌ها، شرکت‌ها و مؤسسات. تهران: دانشگاه تهران.
وکیلی، یوسف، شهریاری، سلطانعلی (1397). تأثیر سرمایه فکری بر دوسوتوانی سازمانی: نقش تعدیل‌گر فرهنگ نوآورانه (مورد مطالعه: صنعت برق کشور). توسعه کارآفرینی، سال 11، شماره 2، 400-381.
یعقوبی، نورمحمد، مقدمی، مجید و عالمه، کیخا (1389). بررسی رابطه بین رهبری تحول‌آفرین و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان. پژوهش‌نامه مدیریت تحول، سال 2، شماره 4، 96- 64.
Baron, A. (2011). Measuring human capital. Strategic HR Review, 10(2), 30-35.
Bass, B. M., & Riggio, R. E. (2006). Transformational leadership, Lawrence Arlbaum Associates. New Jersey: Mahwah.
Birasnav, M., Rangnekar, S., & Dalpati, A. (2010). Transformational leadership, interim leadership, and employee human capital benefits: An empirical study. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 5(1), 1037-1042.
Birasnav, M., Rangnekar, S., & Dalpati, A. (2011). Transformational leadership and human capital benefits: The role of knowledge management. Leadership & Organization Development Journal, 32(2), 106-126.
Boerner, S., Eisenbeiss, S. A., & Griesser, D. (2007). Follower behavior and organizational performance: The impact of transformational leaders. Journal of Leadership & Organizational Studies, 13(3), 15-26.
Carless, S. A., Wearing, A. J., & Mann, L. (2000). A short measure of transformational leadership. Journal of Business and Psychology, 14(3), 389-405.
Claver-Cortés, E., Zaragoza-Sáez, P. C., Molina-Manchón, H., & Úbeda-García, M. (2015). Intellectual capital in family firms: Human capital identification and measurement. Journal of Intellectual Capital, 16(1), 199-223.
Colquitt, A. C., Lepine, J. A., & Wesson, M. j. (2009). Organizational behavior: Improving performance and commitment in the workplace. New York: Mc Graw-Hill.
Cooper, A. L., Huscroft, J. R., Overstreet, R. E., & Hazen, B. T. (2016). Knowledge management for logistics service providers: The role of learning culture. Industrial Management & Data Systems, 116(3), 584-602.
De Pablos, P. O., & Edvinsson, L. (2014). Intellectual capital in organizations: Non-financial reports and accounts (Vol. 1). Abingdon: Routledge
Ghinea, V. M., Bratianu, C. (2012). Organization culture modeling. Management & Marketing Challenges for the Knowledge Society, (7)2, 257-276.
Griffith, D. A., Yalcinkaya, G., & Calantone, R. J. (2010). Do marketing capabilities consistently mediate effects of firm intangible capital on performance across institutional environments? Journal of World Business,45(3), 217-227.
Gupta, U., Massa, N., & Azzopardi, J. (2016). Culture and intellectual capital: Towards a conceptual framework. Journal of Organizational Analysis, 24(3), 438-453.
Gupta, U., & Azzopardi, J. (2013). The five Cs of intellectual capital: Two additional dimensions of assessment. In: Proceedings of the International Conference on Intellectual Capital. Knowledge Management & Organizational Learning, 1(2), 182-186.
Han, S. H., Seo, G., Li, J., & Yoon, S. W. (2016). The mediating effect of organizational commitment and employee empowerment: How transformational leadership impacts employee knowledge sharing intention. Human Resource Development International, 19(2), 98-115.
 Hill, N., & Bartol, K. (2016). Empowering leadership and effective collaboration in geographically dispersed teams. Personnel Psychology, 69(1), 159-198.
Joseph, J. (2015). A values-based approach to transformational leadership in the South Pacific. Community Development, 46(1),2-13.
Khan, M. S., Sentosa, I., & Salman, F. (2018). Exploring the role of transformational leadership in human capital effectiveness: Empirical evidence from the Malaysian healthcare sector. Entrepreneurship, Management and Sustainable Development, 14(2), 191-204.
Kipley, D., Lewis, A. O., & Jeng, J. L. (2012). Extending Ansoff’s strategic diagnosis model: Defining the optimal strategic performance Positioning Matrix. SAGE Open, 2(1), 2158244011435135.
Martín-de-Castro, G., Delgado-Verde, M., López-Sáez, P., & Navas-López, J. E. (2011). Towards ‘an intellectual capital-based view of the firm’: Origins and nature. Journal of Business Ethics, 98(4), 649-662.
Mention, A. L., & Bontis, N. (2013). Intellectual capital and performance within the banking sector of Luxembourg and Belgium. Journal of Intellectual Capital, 14(2), 286-309.
Muchtar, Y. C., Qamariah, I. (2014). The influence of transformational leadership style on innovation mediated by organizational culture. Journal of Management Research, 6(4), 176. An International Journal, 15(6), 496-508.
Nemanich, L. A., & Keller, R. T. (2007). Transformational leadership in an acquisition: A field study of employees. The Leadership Quarterly, 18(1), 49-68.
Olander, H., Hurmelinna-Laukkanen, P., & Heilmann, P. (2015). Human resources–strength and weakness in protection of intellectual capital. Intellectual Capital, 16(4), 742-762.
Phillips, J. J. (2005). Investing in your company's human capital: Strategies to avoid spending too little-or too much. New York: Amacom Books.
Pradhan, R., Pradhan, R., Panda, M., Panda, M., Jena, L., & Jena, L. (2017). Transformational leadership and psychological empowerment: The mediating effect of organizational culture in Indian retail industry. Enterprise Information Management, 30(1), 82-95.
Rowe, W. G., & Guerrero, L. (2012). Cases in leadership. Thousand Oaks: Sage.
Sattayaraksa, T., & Boon-itt, S. (2016). CEO transformational leadership and the new product development process: The mediating roles of organizational learning and innovation culture. Leadership & Organization Development Journal, 37(6), 730-749.
Schepers, J., Wetzels, M., & de Ruyter, K. (2005). Leadership styles in technology acceptance: Do followers practice what leaders preach? Managing Service Quality: An International Journal, 15(6), 496-508.
Sensuse, D. I., Cahyaningsih, E., & Wibowo, W. C. (2015). Knowledge management: Organizational culture in indonesian government human capital management. Procedia Computer Science, 72(1), 485-494.
Tesluk, P. E., Faar, J. L., & Klien, S. R. (1997). Influences of organizational culture and climate on individual creativity. The Journal of Creative Behavior, 31(1), 21-41.
Weng, R., Huang, C., Tsai, W., Chang, L., Lee, M., & Lin, S. (2010). Exploring the impact of mentoring functions on job satisfaction and organizational commitment of new staff nurses. BMC Health Services Research, 10(1), 240–249.
Xiaoming, C., & Junchen, H. (2012). A Literature review on organizational culture and corporate performance. International Journal of Business administration, (3)2, 28-37.
Yilmaz, C., & Ergun, E. (2008). Organizational culture and firm effectiveness: An examination of relative effects of culture traits and the balanced culture hypothesis in an emerging economy. Journal of World Business, 43(3), 290-306.
Zhu, W., Chew, I. K., & Spangler, W. D. (2005). CEO transformational leadership and organizational outcomes: The mediating role of human–capital-enhancing human resource management. The Leadership Quarterly, 16(1), 39-52.