طراحی و تبیین مدل پایش ضد شکنندگی اقتصادی برای نیل به اقتصاد مقاومتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دکترای سیاستگذاری علم و فناوری، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

10.22034/jipas.2020.250975.1110

چکیده

اقتصاد مقاومتی به عنوان الگوی اقتصاد مطلوب کشور، نیازمند دستیابی به ضدشکنندگی است. ضد‌شکنندگی اقتصادی به مواردی اطلاق می‌شود که یک اقتصاد آسیب‌پذیر یا شکننده باید به اجرا بگذارد تا آسیب‌پذیری آن کاهش یابد؛ درواقع منابع و ظرفیت‌ها طوری تنظیم و جایابی شوند که احتمال ضربه به آنها به حداقل برسد و بتوان عواید مثبتی نیز به‌دست آورد. به رغم مشکلات متعدد اقتصاد کشورمان، تاکنون مجموعۀ شاخص مدونی برای رصد و پایش میزان ضدشکنندگی اقتصاد ایران طراحی نشده است. بدین‌منظور پژوهش حاضر به استخراج و تبیین ابعاد و شاخص‌های ضد شکنندگی اقتصادی برای نیل به اقتصاد مقاومتی با استفاده از روش دلفی ‌فازی و تحلیل مضمون پرداخته است. در این راستا، نخست ادبیات مرتبط با ضدشکنندگی اقتصادی مورد تحلیل مضمون و داده­کاوی قرار گرفت و سپس ابعاد کلیدی اولیۀ ضدشکنندگی و مؤلفه‌های هر یک از این ابعاد استخراج شد. در ادامه از طریق خبره‌سنجی 21 نفر از خبرگان این حوزه و بکارگیری تکنیک دلفی فازی، این چارچوب نهایی شد. بدین ترتیب مدل پایش ضدشکنندگی اقتصادی مشتمل بر 3 بُعد شامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی همراه با 35 شاخص‌ ارائه شد. در پایان نیز هر کدام از ابعاد و مؤلفه‌های ضدشکنندگی تعریف و بررسی شدند. این شاخص‌های ضدشکنندگی می‌توانند برای تعریف خط‌مشی‌ها در جهت شناخت عملکرد هر بخش، کمک‌کننده باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing and Explaining the Economic Anti-fragility Monitoring Model for Achieving Moqawama Economy

نویسندگان [English]

  • Ali Asghar Sadabadi 1
  • Zohreh Rahimi Rad 2
  • Kiarash Fartash 1
1 Assistant professor, Institute for Science and Technology Studies, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 PhD in Science and Technology Policy-Making, Faculty of Economics and Administrative Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

Moqawama economy, as a desirable economic model for Iran, needs to achieve anti-fragility. Economic Anti-fragility refers to the things that a vulnerable or fragile economy must implement to reduce its vulnerability. In fact, this concept means that resources and capacities should be adjusted and positioned in such a way that the possibility of hitting them is minimized, and in addition, positive achievements can be gained. Despite the numerous problems of Iran economy; so far, a set of indicators has not been designed to monitor the anti-fragility of the Iranian economy. For this purpose, the present study has extracted and explained the dimensions and indicators of economic anti-fragility to achieve a Moqawama economy using a fuzzy delphi methodology and content analysis. In this regard, the literature related to economic anti-fragility was first analyzed for content and data mining. Thus, the basic key dimensions of anti-fragility and the components of each of these dimensions were extracted. This framework was finally finalized through the expertise of 21 experts in this field and employing fuzzy delphi technique. Therefore, the economic anti-fragility monitoring model consisted of 3 dimensions, including economic, social, and political, along with 36 sub-indicators. Finally, each of the dimensions and components of anti-fragility were defined and examined. These anti-fragility indicators can help defining policies to understand how each sector operates.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Economic Anti-fragility
  • moqawama economy
  • Fuzzy Delphi
  • Thematic Analysis
اسدی، مرتضی، سیدآقازاده، سیدرضا (1378). نقش سرمایه‌های خارجی در رشد اقتصادی مطالعه تطبیقی برای ایران و برخی کشورهای در حال توسعه، پژوهش‌ها و سیاست‌های خارجی اقتصادی، سال 3، شماره 10، 37-25.
امینی، اعظم (1389). مشروعیت و انصاف در حقوق بین‌الملل از دیدگاه توماس فرانک. حقوق بین‌المللی، سال 27، شمارۀ 42، 206-191.
پیشگامی‌فرد، زهرا، زهدی گهرپور، محمد (1389). بررسی جایگاه و نقش زنان خاورمیانه در مشارکت سیاسی. زن و جامعه، سال 1، شمارۀ 1، 44-25.
پیغامی، عادل، سعدآبادی، علی‌اصغر، عظیمی، آرین (1395). پایش اقتصاد مقاومتی، تهران: دانشگاه امام صادق.
جوزاریان، فیض‌الله (1391). بررسی تأثیر سرمایه انسانی بر رشد اقتصادی در ایران. اقتصاد توسعه و برنامه‌ریزی، سال 1، شماره 1، 114ـ95.
حاجی رحیمی، محمود، ترکمانی، جواد (1382). بررسی نقش رشد کشاورزی در رشد اقتصادی ایران کاربرد الگوی تحلیل مسیر. اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال 11، شماره 41، 23-12.
حریفی، فردین، کازرونی، محمد، رضا، سیدعلی (1384). ‌متنوع‌سازی مبادلات تجاری و تأثیر آن بر رشد اقتصادی در ایران. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، سال 9، شماره 36، 37-24.
حیدری، هادی، زواریان، زهرا، نوربخش، ایمان (1389). بررسی اثر شاخص‌های کلان اقتصادی بر مطالبات معوق بانک‌ها. فصل‌نامه پول و اقتصاد، سال 2، شماره 4، 220-191.
خلیلیان اشکذری، محمدجمال (1395). ثبات اقتصادی کشور در گرو تحقق اقتصاد مقاومتی. دوفصلنامه پژوهش‌های اقتصاد مقاومتی، سال 1، شماره 2، 108-83.
خلیلی عراقی، منصور، رمضان‌پور، اسماعیل (1380). اهمیت محیط باثبات اقتصاد کلان. مجله تحقیقات اقتصادی، سال 36، شماره 1، 28-1.
رزم آهنگ، مهدی (1396). شاخص های شکنندگی اقتصادی: مجموعه ای از شاخص های آسیب پذیری برای کشورهای(OECD) و ارائه پیشنهادهایی برای اقتصاد ایران. مرکز پژوهش‌های مجلس، دسترسی در https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1048187 (14/12/1398).
سبحانی، حسن، بیات، سعید (1392). مقایسه تأثیر بهبود نهادهای سیاسی و اقتصادی بر درامد سرانه کشورهای صنعتی و نفتی. برنامه‌ریزی و بودجه، سال 19، شماره 1، 178-151.
سفیری، خدیجه، سعیدی هرسینی، محمدرضا (1382). مشارکت اجتماعی جوانان از طریق تقویت سازمان‌های غیردولتی جوانان در برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی. تهران: مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی (1392). ابلاغیه رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران مورخ 29/11/1392 به رؤسای قوای سه­گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، دسترسی در  https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=25370 (08/02/1399).
طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (1387). حقوق اداری تطبیقی، تهران: سمت.
عمادزاده، مصطفی، خوش‌اخلاق، رحمان، صادقی، مسعود (1379). نقش سرمایه انسانی در رشد اقتصادی. برنامه و بودجه، سال 5، شماره 1، 25-3.
قاسمی اردهایی، علی (1385). بررسی علل مهاجرت روستاییان به شهرها در ایران با فراتحلیل پایان‌نامه‌های تحصیلی (مقطع زمانی 83- 1359). فصلنامه روستا و توسعه، سال 9، شماره 1، 80-51.
قلی‌پور، رحمت الله، دانائی‌فرد، حسن، زارع متین، حسن، جندقی، غلامرضا، فلاح، محمدرضا (1390). ارایه مدلی برای ‌اجرای خط‌مشی‌های صنعتی: مطالعه موردی در استان قم. مدیریت فرهنگ سازمانی، سال 9، شماره 24، 130-103.
موسوی خمینی، روح‌الله (1365). صحیفة نور: مجموعه رهنمودهای امام خمینی (ره). تهران: مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
مهربانی، وحید، قوام، محمدحسین (1387). تورم، مانع یا محرک رشد اقتصادی؛ شواهدی از اقتصاد ایران با تأکید بر تکانه‌های نفتی. فصل‌نامه راهبرد، سال 4، شماره 15، 57-37.
نصوحیان، محمدمهدی (1387). نقش اعتماد متقابل حکومت و مردم در روند توسعه. فصل‌نامه راهبرد، سال 4، شماره 14، 180-165.
هادیان، ابراهیم، رضایی‌سخا، زینب (1388). بررسی تأثیر شوک‌های اقتصادی بر نرخ بیکاری در ایران. فصل‌نامه اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصادی سابق)، سال 6، شماره 1، 50-27.
 
Abbott, K. W., & Snidal, D. (2000). Hard and soft law in international governance. International organization, 4(3) , 421-456.
Aidt, Toke, S. Peter S. Jensen. (2009). The taxman tools up: An event history study of the introduction of the personal income tax. Journal of Public Economics, 93(1-2), 160-175.
Alketbi, S., & Gardiner, P. (2014). Top down management approach in project portfolio management. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 119(7) , 611-614.
Amuzegar. J. (1997). Iran’s economy and the US sanctions. Middle East journal, 51 (3), 185-199.
Babovic, F., Babovic, V., & Mijic, A. (2018). Antifragility and the development of urban water infrastructure. International Journal of Water Resources Development, 34(4), 499-509.
Baliamoune-Lutz, Mina. (2009). Institutions, trade, and social cohesion in fragile states: Implications for policy conditionality and aid allocation. Journal of policy Modeling, 31(6), 877-890.
Bendell, T. (2016). Building anti-fragile organisations: Risk, opportunity and governance in a turbulent world. Abingdon: Routledge.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
Caminal, Ramon. (1997). Financial intermediation and the optimal tax system. Journal of Public Economics,  63(3), 351-382.
Carment, D., & Samy, Y. (2012). Assessing state fragility: A country indicators for foreign policy report. Ottawa; Norman Paterson School of International Affairs, Carleton University.
Carment, David., Yiagadeesen, Samy & Stewart, Prest. ( 2008). State fragility and implications for aid allocation: An empirical analysis. Conflict Management and Peace Science, 25(4), 349-373.
Chauvet, L., & Collier, P. (2005). Policy Turnarounds in Fragile States (https://b2n.ir/738543).
Dávila-Fernández, M. J., Oreiro, J. L., Punzo, L. F., & Bimonte, S. (2017). Capital in the Twenty-First Century: Reinterpreting the fundamental contradiction of capitalism. Journal of Post Keynesian Economics, 40(2), 168-182.
De Florio, V. (2014). Antifragility= elasticity+ resilience+ machine learning models and algorithms for open system fidelity. Procedia Computer Science, 32(2), 834-841.
Dower, N. (2011). Development Ethics. Encyclopedia of Applied Ethics (Second Edition).
Drucker, P. (2001). The next society. The economist, 1 (https://b2n.ir/696284).
Fabra, J., & Ziaja, S. (2009). Users’ guide on measuring fragility. Germany: German Development Institute (DIE.)
Ghatak, S, Ingersent, K. (1984). Agriculture and economic development. Brighton: Harvest Press.
Goodhand, J. (2004). From war economy to peace economy? Reconstruction and state building in Afghanistan. Journal of International Affairs, 58(1), 155-174.
Gray, C.W. (1993). Evolving legal framework for private sector development in central and eastern Europe. The World Bank (https://ideas.repec.org/p/fth/wobadi/209.html).
Graziella, B. & Guerzoni, A. (2012). Growth, history, or institutions: What explains state fragility in sub-Saharan Africa?. Journal of Peace Research, Volume 49.
Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of qualitative research2(163-194), 105-117.
Hawkins, K. (2002). Law as last resort: Prosecution decision-making in a regulatory agency. Oxford: Oxford University Press on Demand.
Hayek, F. A. (2012). Law, legislation and liberty: a new statement of the liberal principles of justice and political economy. Abingdon: Routledge.
Hsu, T. H., & Yang, T. H. (2000). Application of fuzzy analytic hierarchy process in the selection of advertising media. Journal of Management and Systems, 7(1), 19-39.
Ishikawa, A. (1993). The new fuzzy Delphi methods: economization of GDS (group decision support). System Sciences, 1993, Proceeding of the Twenty-Sixth Hawaii International Conference on System Sciences, Wailea, HI, USA 4 (255-264). IEEE.
Johnson, J., & Gheorghe, A. V. (2013). Antifragility analysis and measurement framework for systems of systems. International Journal of Disaster Risk Science, 4(4), 159-168.
Langbein, J. H. (2007). Trust Law as Regulatory Law: The Unum/Provident Scandal and Judicial Review of Benefit Denials Under ERISA. Nw. UL Re Northwestern University Law Reviewv, 101(3), 1315-1342.
Lawrence, M. J. (1995). The Fortified Law Firm: Limited Liability Business and the Propriety of Lawyer Incorporation. Geo. J. Legal Ethics9(1) , 207-219.
Limberg, J. (2019). Tax the rich’? The financial crisis, fiscal fairness, and progressive income taxation. European Political Science Review, 11(3), 319-336.
Little, I. M. D. (1982). Economic development: Theory, policy, and international relations. New York City: Basic Books.
Milner, H. V., & Kubota, K. (2005). Why the move to free trade? Democracy and trade policy in the developing countries. International organization, 52(6), 107-143.
Molina, A., Ćirić, M., Dostal, C., Goderska, K., Harrie, E., Ivanović, N., & Lillig, R. (2015). A Multiple source approach to organisational justice: The role of the organisation, supervisors, coworkers, and customers. Journal of European Psychology Students, 6(2), 85-89.
Murray, T. J., Pipino, L. L., & van Gigch, J. P. (1985). A pilot study of fuzzy set modification of Delphi. Human Systems Management, 5(1), 76-80.
Myant, M., & Cox, T. (Eds.). (2008). Reinventing Poland: Economic and political transformation and evolving national identity. Abingdon: Routledge.
Osaghae, E. Eghosa. (2007). Fragile state. Development in Practice, 17(4-5), 691-699.
Polinsky, A. M., & Shavell, S. (2001). Corruption and optimal law enforcement. Journal of public economics, 81(1), 1-24.
Rawls, J. (1999). A Theory of Justice. Cambridge: Harvard University Press.
Riding, A. L., & Swift, C. S. (1990). Women business owners and terms of credit: Some empirical findings of the Canadian experience. Journal of business venturing, 5(5), 327-340.
Rodrik, D. (1999). Where did all the growth go? External shocks, social conflict, and growth collapses. Journal of economic growth4(4), 385-412.
Ronnas, P., Sjöberg, Ö., & Hemlin, M. (2019). Institutional Adjustment for Economic Growth: Small scale industries and economic transition in Asia and Africa. Abingdon: Routledge.
Rugumamu.M.Severine. (2011).  Capacity development in fragile environment: Insights from parliaments in Africa. World Journal of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development, 7(2), 113-175.
Fuller, D., & Geide-Stevenson, D. (2003). Consensus among economists: revisited. The journal of economic education34(4), 369-387.
Sekhar, C. S. C. (2010). Fragile states: The role of social, political, and economic factors. Journal of Developing Societies, 26(3), 263-293.
Shackleton, S., Campbell, B., Wollenberg, E., & Edmunds, D. (2002). Devolution and community-based natural resource management: Creating space for local people to participate and benefit. Natural resource perspectives, 76(1), 1-6.
Sordi, S., & Vercelli, A. (2006). Financial fragility and economic fluctuations. Journal of Economic Behavior & Organization, 61(4), 543-561.
Taleb, N. N. (2012). Antifragile: Things that gain from disorder. New York City: Random House Incorporated.
Vallings, C., & Moreno-Torres, M. (2005). Drivers of fragility: What makes states fragile?. Prde working paper no. 7 (https://b2n.ir/001071).
Van Thuyet, P. (1995). Legal framework and private sector development in transitional economies: The case of Viet-Nam. Law & Pol'y Int'l Bus., 27(3), 541-557.
White, L. H. (2013). Antifragile banking and monetary systems. Cato J.33(3), 471-484.
Wiegratz, J. (2009). Uganda's human resource challenge: training, business culture and economic development. Harrisburg: African Books Collective.
Yeager, P. C. (1987). Structural bias in regulatory law enforcement: The case of the US Environmental Protection Agency. Social Problems, 34(4), 330-344.